'Staatshervorming was geen cadeau voor lokale politiek' ( Filip Rogiers - De Morgen 12 september 2006)
'Stedelijk activisme', zo noemt De Rynck, hoogleraar bestuurskunde aan de Hogeschool Gent, het samen met Pieter Tops, met wie hij vorig jaar een rondtocht door de Vlaamse steden maakte, op zoek naar de vruchten van het Stedenfonds. "Er is een hernieuwd zelfbewustzijn", zei Tops recentelijk. "Nieuwe verantwoordelijkheden worden genomen, nieuwe benaderingen beproefd." Sterke burgemeesters lijken een sleutelrol te spelen. Maar zo sterk het bestuur, zo zwak de gemeenteraden.
Over de versterking van de gemeenteraad is de jongste jaren nochtans veel gepalaverd?
"Die versterking is in de praktijk uitgebleven. Burgemeesters en schepenen hebben wel een beter statuut en wedde gekregen, de gemeenteraadsleden niet. Dat is in de steden nochtans nodig, want daar vergt het meer dan een halftijdse inzet. We moeten er evenwel ook niet idealistisch over doen. Gemeenteraden zijn in ons land nooit het centrum van de lokale democratie geweest. Toen de verzuiling hoogtij vierde, had je ook al sterke uitvoerende politici nodig die de compromissen bij elkaar konden houden."
Een sterk bestuur vraagt toch om een even stevige controle?
"Op dat vlak zijn we er niet op vooruitgegaan. Het politiek leiderschap van de burgemeesters uit zich in sterke programma's en grote stadsprojecten. Steeds meer stadsbesturen gaan in zee met zogenaamde autonome stadsbedrijven of met privépartners in een PPS-formule. Het laat hen toe om zelfstandiger, sneller en efficiënter zichtbare resultaten te boeken. De jongste zes jaar is dat exponentieel toegenomen. In die bedrijven speelt een schepen of de burgemeester een prominente rol. Dat is voor hem fantastisch, want hij krijgt een instrument krijgt waarmee hij vlotter personeel kan aanwerven en contracten afsluiten met privépartners. Zo komt het dat we onze steden de afgelopen jaren zo razendsnel hebben zien veranderen en in de meeste gevallen verbeteren. Natuurlijk wordt de controle dan nog moeilijker."
Het is dus niet zonder gevaar, dat stedelijk activisme?
"Het is op zich een goede beweging maar de balans tussen bestuur en gemeenteraad, die in ons land sowieso al uit evenwicht was, slaat nu nog verder door in de richting van het sterk politiek leiderschap. De vrucht daarvan is dat we in vele steden nu een slagvaardiger bestuur hebben dat sneller zichtbare resultaten boekt."
... Welke steden staan het verst?
"Inzake ruimtelijke ordening zie ik in veel steden veel creativiteit. De meeste grote stadsprojecten integreren ruimtelijke ordening met cultuur en wijkwerking. De Vlaamse overheid kan dat soort innovatie amper bijbenen. Pas op, er zijn ook nog heel veel steden en gemeenten die zeer klassiek functioneren. Je krijgt ook een kloof tussen de gemeenten. Dat is niet slecht: de een trekt de ander mee en dat maakt ons lokaal bestuur beter. Ik vind dat alle steden een grotere dynamiek uitstralen dan tien jaar geleden. Niet élke stad op elk domein. Ze hebben allemaal hun eigen cultuur, nestgeur, sfeer, sterktes en zwaktes. Dat hangt af van het activisme dat een burgemeester of schepen aan de dag legt, maar ook van de druk van het lokale middenveld."
Als het beleid in de steden erop vooruit is gegaan, is dat mede dankzij of eerder ondanks de vele buurt- en actiecomités?
"Dat nieuwsoortige middenveld speelt zeker een rol. Politici zoeken er banden mee, deels uit noodzaak omdat ze door de ontzuiling op zoek moeten naar een nieuwe achterban. Ik ben helemaal niet pessimistisch over dat sociaal kapitaal. Het middenveld verdwijnt niet, het verandert. Politici moeten daaraan wennen en dat verklaart waarom ze het soms als problematisch voorstellen. Het spectrum is dan ook heel breed, en dat maakt het de politici niet eenvoudig: het gaat van mensen die in hun wijk kinderopvang organiseren tot de grote actiecomités die zich met de stationsomgeving inlaten. Dat kan een zegen zijn. Steden als Gent, Mechelen, Antwerpen, Brugge of Kortrijk gaan vaak allianties aan met de culturele scene in hun stad - ook uit welbegrepen eigenbelang. In al die steden staan de politici terzelfdertijd onder druk van publieke opinie en media om snelle realisaties voor te leggen."
Louis Tobback vindt dat inspraak misbruikt kan worden door politici die zich achter het gelijk van dit of dat deeltje van de bevolking verschuilen.
"Als inspraak herleid wordt tot de burger die al zijn zorgen op het bestuur werpt, dan is Tobback daar terecht tegen. Dat is zeer onvruchtbaar eenrichtingsverkeer. Het bestuur mag en moet ook zelf het initiatief nemen en zich niet alleen maar afhankelijk opstellen. Een sterk stadsbestuur met ambities laat ruimte voor vranke discussie. Pieter Tops heeft het over verschillende stijlen van burgerschap: van de extreem wantrouwige burger voor wie je niets goeds kunt doen, tot de burger die bij wijze van spreken nog voor het ontbijt een actiecomité opricht. Tegen de eeuwige klagers moet je durven zeggen: 'Genoeg is genoeg. Dit zijn onze grenzen.' Een Frank Beke, een Jean Vande Casteele of een Louis Tobback hebben het gezag om dat te doen.
"Het is zaak om dat sociaal kapitaal te onderkennen en te gebruiken. Je moet als politicus behalve antennes ook de soepelheid hebben om mooie dingen die in wijken gebeuren te ondersteunen. Niet zozeer de politiek als wel de ambtenarij heeft het daar moeilijk mee."
Op zowat elke pagina van haar regeerakkoord heeft de Vlaamse regering het over 'lokale autonomie'. Maar de gemeenten klagen over betutteling en planlast.
"Daar is de staatshervorming mee debet aan. Er is een bestuursniveau, het Vlaamse, bij gekomen. En hoe minder afstand tussen die niveaus, hoe groter de concurrentie. Meestal is het lokale bestuur daar het slachtoffer van, want die zijn het afhankelijkst van de hogere overheden die de wetten en de centen bepalen. De staatshervorming is zeker geen geschenk geweest voor een sterk lokaal bestuur."
In het VVSG-blad Lokaal zei u het nog straffer: 'Als het juist is dat een sterk lokaal bestuur een democratische remedie kan zijn tegen verzuring, dan heeft de staatshervorming de opgang van extreem rechts mee veroorzaakt'.
"Ja, het heeft tot een inflatie van regelgeving geleid. Niemand voelt zich nog echt verantwoordelijk. Voor elke onzinnige regel die wordt afgeschaft, komen er wel tien andere bij. De staatshervorming is nog om een andere reden een handicap geweest. In de dertig jaar dat wij energie staken in de hervorming van de staat, hebben andere landen hun energie gestopt in de modernisering van hun lokaal bestuur. We zijn met een inhaalbeweging bezig."
Ook in tegenspraak met het idee van lokale autonomie staat het fenomeen dat burgemeesters het liefst een poot in 'Brussel' hebben om iets gedaan te krijgen.
"Dat is inderdaad een paradox. Gemeenten en steden moeten van de regering dikke rapporten schrijven, beleidsnota's en evaluatierapporten. Die worden dan allemaal naar Brussel gestuurd, waar ze ongelezen op stapels belanden. De overheid heeft tijd noch geld om 308 rapporten te lezen. Meestal beperkt men zich dan tot een blik op de inhoudsopgave om te zien of alle voorgeschreven aspecten erin vermeld staan. In het beste geval heeft die bureaucratie het voordeel dat lokale besturen gedwongen worden om een beleidsvisie te ontwikkelen. Het heeft ook het voordeel van de objectiviteit. Of toch de schijn ervan, want er staat tegenover dat als het over echt grote en dure projecten gaat, toch meer officieuze kanalen de doorslag geven. Het partijpolitieke circuit weegt dan zwaarder dan welke decretaal voorziene procedure ook."
..... De balans tussen bestuur en gemeenteraad slaat nu nog verder door in de richting van het sterk politiek leiderschap Het commentaar van Yves Desmet in De Morgen Het gaat goed met onze Vlaamse steden. Dat is tenminste de mening van Filip De Rynck, hoogleraar bestuurskunde, een man die voltijds betaald wordt om dat in het oog te houden. Je bent ook geneigd om hem gelijk te geven. Rondreizend door het Vlaamse land zie je een vernieuwingsdrift die lang ontbrak. In veel centrumsteden hebben een aantal sterke burgermeesters behoorlijk aan de kar getrokken en zware inspanningen geleverd. Dankzij nieuwe technieken inzake publiek-private samenwerking hebben ze daartoe ook hefbomen gekregen. Het verleggen van een stoeptegel vereist niet langer het maandenlang doorworstelen van ambtelijke procedures, maar laat de burgervaders toe veel sneller en efficiënter op de bal te spelen. ... "Stedelijk activisme", zo noemt De Rynck het, "een hernieuwd zelfbewustzijn, enthousiasme en trots." Dat heeft zich over heel Vlaanderen vertaald in de uitvoering van een aantal grote stadsprojecten, door burgemeesters uit zowat alle politieke stromingen. ... De recente staatshervorming speelt daarin een dubbele rol. Aan de ene kant heeft het nieuwe Vlaamse bestuursniveau ervoor gezorgd dat er heel wat beleidskennis en knowhow naar de steden doorsijpelt. Wanneer je steden verplicht om structuurplannen op te stellen en lokale beleidsbrieven te schrijven, dwing je ze meteen daarover een visie te ontwikkelen en uit te voeren. En dat stimuleert op zijn beurt de modernisering en de professionalisering. Aan de andere kant is het ook een handicap gebleken: een nieuw bestuursniveau erbij creëert hoe dan ook een inflatie van nieuwe regels en regeltjes, niet alle even doorzichtig of efficiënt, waardoor er een soort concurrentie over bevoegdheden dreigt te ontstaan. ... Het is zeker geen wereldvreemde professorenpraat, want de meeste stadsbewoners zullen zelf ook wel gemerkt hebben dat hun steden een grotere dynamiek uitstralen dan pakweg tien jaar geleden. Yves Desmet © Uitgeverij De Morgen NV | 
