 (Financieel Economische Tijd - 28 oktober 2005 )
Erfenis Johan Vande Lanotte is dubbelzinning Johan Vande Lanotte effende het pad voor de privatisering van De Post, maar kon de koers bij de NMBS niet keren. De waarheid over het ABX-debacle bij de Belgische Spoorwegen en de uit de hand gelopen kosten voor de HST riskeert ten onder te gaan aan partijpolitieke manoeuvres. Johan Vande Lanotte laat een dubbelzinnige erfenis achter, stelt CHRISTIAN LEYSEN. Johan Vande Lanotte verlaat de federale regering als begrotings- en voogdijminister voor de overheidsbedrijven. Hij wordt als partijvoorzitter van de sp.a voogd van de regering en zal rechtstreeks zijn sp.a-ministers aansturen. Het is tijd voor een balans van zijn beleid. Zeven begrotingen op rij in evenwicht. Een glansprestatie of een magistraal staaltje van perceptiepolitiek?
De analyse van VKW Metena 'A brave new world' met als ondertitel 'de verzwegen waarheden rond de Belgische economie' is een aanrader, al was het maar omdat ze duidelijk stelt dat de daling van de intresttarieven, gezien de buitengewone proportie van de schuldenlast in onze begroting, de belangrijkste reden is voor de goede begrotingsresultaten. Echt bespaard is er nagenoeg niet. Het werkstuk van VKW Metena begint terecht met een citaat van Hanna Arendt: 'It may be in the nature of the political realm to be at war with truth in all its forms...' Vrij vertaald: wellicht is het eigen aan het rijk van de politiek overhoop te liggen met zowat alle vormen van de waarheid.
Deze wantoestanden hoeven niet te verbazen. Zelf schetste ik al de mechanismen die typisch zijn voor een uit de hand gelopen 'management by objectives' door de overheid, waarmee uitzonderlijke inkomsten een virtueel begrotingsevenwicht simuleren ('Red Bull geeft de begroting vleugels', De Tijd, 16 januari 2004). Als minister van Overheidsbedrijven heeft Johan Vande Lanotte het liberaal programma van privatisering van overheidsbedrijven een heel eind verder op weg geholpen door het huwelijk van De Post met een buitenlandse operator en 'venture capitalist' mogelijk te maken. In navolging van Belgacom, dat onder Rik Daems (VLD) de stap naar de semi-privatisering zette, gaat het ook bij De Post om een onomkeerbare evolutie als gevolg van de liberalisering van de dienstensector door de Europese Unie. De staat behoudt formeel zijn meerderheid maar geeft op basis van de aandeelhoudersovereenkomst medebeslissingsrecht aan de privé-partner. Hij deed dit wellicht niet uit ideologische motieven, maar vanuit de wetenschap dat de Belgische overheid niet bij machte is de nodige hervormingen en saneringen op te leggen en door te voeren. De prijs is dat de privé-partner de helft van de meerwaarde bij het lukken van de hervorming mag opstrijken.
Johan Vande Lanotte verdient alle lof voor de wijze waarop hij dit dossier - samen met de bedrijfsleiding - professioneel heeft uitgewerkt en uitgevoerd. Heel wat wettelijke en sociale obstakels moesten worden opgeheven: een artikel in de programmawet van vorig jaar, een nieuwe beheersovereenkomst en een rits ministeriële uitvoeringsbesluiten. Het professionalisme en de dossierkennis van het socialistische bestuursappparaat tonen hier hun efficiëntie, ook al heeft het geholpen dat hij als begrotingsminister een duit in het zakje gedaan heeft door de overheidsdotatie voor de publieke dienstverlening door De Post op te trekken. Minder succesvol is zijn optreden bij de Belgische Spoorwegen. Toegegeven, hij volgde daar als voogdijminister een Ecolo-dame op, wier goede bedoelingen in naïviteit ten onder gingen. De erfenis van de vroegere gedelegeerd bestuurder van de NMBS en huidig CD&V-senator Etienne Schouppe bleek ook voor socialistische schouders te zwaar. Het puin van het ABX-debacle is nog niet volledig opgeruimd, maar wordt nu al op 1,5 tot 2 miljard euro geraamd. Het gaat niet alleen om veel geld, maar ook om misleiding van de aandeelhouder en concurrentievervalsing. Thans komen de reële kosten van het HST-verhaal naar boven. De herstructurering van de NMBS in drie vennootschappen moest voor meer beheersautomie en transparantie zorgen. De syndicale druk - vooral uit Waalse socialistische zijde - heeft ertoe geleid dat de hele operatie nog weinig zin heeft: alle personeel wordt nog steeds onder één statuut door de holding beheerd. De constructie is eerder een opportuniteit om de verder aanhoudende verliezen bij ABX of de aankomende verliezen uit de exploitatie van de HST verder buiten de overheidsbegroting te houden.
Nadat de staat reeds 7 miljard euro van de NMBS had overgenomen, worden nieuwe schulden opgebouwd. Zo moet de infrastructuurholding Infrabel wellicht kortelings 300 miljoen euro lenen om een onvoorzien tekort te compenseren. Technisch gesproken zal dat buiten de overheidsbegroting geboekt worden omdat volgens de Eurostat-normen Infrabel minder dan 50 procent van zijn inkomsten rechtstreeks van de overheid krijgt. Maar dat is fictie: de 300 miljoen euro worden doorgerekend aan de opgesplitste NMBS-exploitatievennootschap, die wel hoofdzakelijk van overheidsinkomsten leeft.
Red Bull heeft de begroting vleugels gegeven. Red Bull kan de kater tijdelijk uitstellen maar niet onbeperkt verhinderen. Johan Vande Lanotte weet ook dat de markt uiteindelijk de overheid en haar bedrijven zal verplichten nog veel drastischer in te grijpen dan men publiekelijk bereid is toe te geven.
Ook bij de Belgische Spoorwegen is een verregaande privatisering niet te vermijden. Dat zal verhinderen dat overheidsgeld in avonturen zoals onder meer ABX zich herhalen. Deze 'Spielereien' van Etienne Schouppe verdienen een parlementaire onderzoekscommissie. Of dat 'politiek' haalbaar is voor de nieuwe sp.a-voorzitter op de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen, is de grote vraag. De toponderhandelaar van CD&V om over gemeentelijke coalities te onderhandelen is... Etienne Schouppe. Christian Leysen |
