De Antwerpse gemeenteraad verbaasde onlangs iedereen en in het bijzonder de onderwijswereld door eenparig een motie over de hervorming van het hoger onderwijs goed te keuren. Antwerpen moet een voortrekkersrol spelen bij de invoering van de Bolognaverklaring in Vlaanderen, luidde de boodschap. Wie denkt dat Antwerpen enkel bezig is met interne robbertjes uit te vechten over stadsfinanciën, auto’s of datecafés slaat de bal bepaald mis. Het bestuursakkoord dat einde december onderhandeld werd tussen de Antwerpse coalitiepartners bevat duidelijk nieuwe accenten over onderwijs. Waar zes jaar voordien vooral over “relatieve” autonomie voor het stedelijk onderwijs werd gebakkeleid, stond bij deze onderhandeling een voortrekkersrol van Antwerpen als belangrijkste onderwijsstad in Vlaanderen op de agenda. Niet minder dan 100.000 jongeren volgen er immers onderwijs: van kleuterschool tot universiteit, dag- en avondonderwijs. Een reden om niet bij de pakken te blijven zitten. Antwerpen is historisch een voortrekker. In 1872 werd er al (onder liberaal bestuur) een schepen van onderwijs binnen het college aangeduid. Jan Van Rijswijck nam als tweede deze post waar, vooraleer hij burgemeester werd èn in het parlement de vernederlandsing van het middelbaar onderwijs mee regelde. Als sociaal-liberaal lag het stedelijk onderwijs hem nauw aan het hart : meer kansen voor elkeen èn een middel voor de uitbouw van de economische welvaart. Het stedelijk onderwijs heeft veel Antwerpenaren een uitstekend basisonderwijs bezorgd, waaronder ook de auteur. Maar, datzelfde stedelijk onderwijs heeft zich ook laten kennen als een socialistisch bastion bij uitstek. Als één politieke partij - met name de SP - één departement langer onder controle houdt dan het communistisch regime in Rusland, is het onvermijdelijk dat je de kerntaak uit het oog verliest. Goed bestuur maakte plaats voor behoud van verworven machtsposities, voor de uitbouw van randorganisaties en voor de profilering van niet-onderwijsgebonden bijkomende jobs in stedelijke dienst. Men vergat dat een stadsbestuur de politieke opdracht heeft zich bezig te houden met de toekomst en niét met het verleden. De kwaliteit van het onderwijs wordt niet verhoogd door de gemeenteraad urenlang te laten stemmen over voorlopige en vaste benoemingen en over tijdelijke en definitieve schorsingen van leerkrachten. Administratieve procedures - eigen aan een stedelijke administratie - zijn een enorme ballast en hebben niets te maken met democratische controle. Wél vormen ze een rem op efficiënt en innovatief bestuur. Antwerpen doet er goed aan niet enkel de verzelfstandiging van het stedelijk onderwijs in een autonome structuur te overwegen, maar ook ernstig na te denken over de overdracht aan het gemeenschapsonderwijs. Het stadsbestuur moet zich toeleggen op sturen eerder dan besturen. Het moet daarbij aandacht hebben voor alle leerlingen en studenten op alle onderwijsniveaus. Het stadsbestuur belooft in haar beleidsverklaring te werken aan de uitbouw van de rol van Antwerpen als onderwijs- en universiteitsstad. De samensmelting van de drie Antwerpse universitaire instellingen is in een stroomversnelling gekomen na de fusie van de faculteiten economie van UFSIA en RUCA. Pleinvrees werd overwonnen en de praktijk bewijst dat samenwerking tot een win-win situatie leidt. De relocatie van verschillende faculteiten naar het stadscentrum en de bouw van nieuwe auditoria zal het stadsbeeld en de sfeer grondig veranderen. Het stadsbestuur moet dit begeleiden en als onderdeel van de globale stadsontwikkeling mee sturen. Ook moet het stadsbestuur erover waken dat het onderwijs zich aanpast aan de Europese eenmaking. De Bolognaverklaring verplicht Vlaanderen zijn hoger onderwijs te hervormen in de zin van twee cycli rond een bachelor en master diploma (in plaats van kandidaturen en licenties) om de erkenning en uitwisseling van studenten en professoren tussen Europese landen mogelijk te maken. De toepassing ervan zal bijdragen tot een verdere democratisering van het onderwijs en tot een soepeler inspelen op de behoeften van de arbeidsmarkt. De toepassing is de hefboom om Vlaanderen en Antwerpen verder te bevrijden van de oude demonen eigen aan een te verstard onderwijssysteem : regulerend en administratief immobilisme en overjaarse verzuiling. In het kader van een leerstoel e-business werd reeds vorig jaar op aanzet van het bedrijfsleven aan de Universiteit Antwerpen een bres geslaan in de artificiële scheiding tussen universiteiten en hogescholen en waren hogeschoolstudenten mee welkom. Dit jaar ging men bij de tweede sessie al een stap verder door de programmaleiding samen met twee hogescholen (uit verschillende netten) te delen. Op de slotzitting, bijgewoond door de Antwerpse schepen van Onderwijs, liet de rector-voorzitter van de Universiteit Antwerpen zich ontvallen dat de door het bedrijfsleven nadrukkelijk gevraagde bachelor e-business er vroeger dan verwacht zou kunnen komen. Samenwerking tussen universiteit en hogescholen laat immers bijzonder gemakkelijk toe bepaalde initiatieven te nemen zonder financiële meeruitgave voor de Vlaamse overheid. Richtingen die dubbel georganiseerd worden kunnen samengevoegd worden waardoor ruimte ontstaat voor nieuwe toekomstgerichte programma’s.
Dit is geen overbodige luxe. Twee op drie bedrijven uit het Antwerpse hebben vacatures waarvoor ze geen geschikte kandidaten vinden, terwijl er nog steeds één vierde van de jongeren tussen 18 en 25 jaar werkloos is. Bologna doet barrières vallen. De maritieme sector vraagt al lang om meer Europese kapiteins en officieren voor functies op zee èn aan wal en een aansluiting op het universitair onderwijs. Antwerpen beschikt over een Hogere Zeevaartschool met tweetalig onderwijs en derhalve een eigen uniek statuut. Zonder veel moeite kan morgen de aansluiting met een universitaire opleiding via de toepassing van de Bolognaverklaring gerealiseerd worden. Antwerpen is zwanger van een voluntaristisch en toekomstgericht onderwijsbeleid. Een “net-overschrijdende” associatie tussen de Universiteit Antwerpen, de Karel de Grote Hogeschool en de provinciale hogescholen is in de maak. De Antwerpse gemeenteraad heeft met haar Bolognaverklaring al degenen die hieraan werken een duwtje in de rug willen geven. Christian Leysen is ondernemer, vader van vier kinderen en initiatiefnemer van de Bologna-motie in de Antwerpse gemeenteraad. |
