AIDS zal de wereldgeschiedenis van de eerste helft van de 21ste eeuw grondig beïnvloeden. Het is nog geen 20 jaar geleden dat de eerste 4 gevallen van AIDS werden beschreven in de Verenigde Staten. Nu is 1% (dus 1 op 100) van de volwassen wereldbevolking tussen 15 en 50 jaar besmet met het HIV-virus. Men kan van deze ziekte, die alleen kan overgedragen worden door niet beschermd seksueel contact, het uitwisselen van besmette naalden door druggebruikers, het krijgen van besmet bloed en van moeder op kind, nog niet genezen en er bestaat nog geen vaccin. Men kan de ziekte amper - ten koste van een zeer intense multidisciplinaire begeleiding en zeer zware, levenslang in te nemen medicatie - , onder controle houden. Nieuwe medicaties en vereenvoudigde schema’s zijn te verwachten in een nabije toekomst. Dit is voor vele patiënten in rijke landen een grote vooruitgang en een factor van optimisme.Maar meer dan 90% van de besmette personen leven in ontwikkelingslanden. Dit percentage zal nog stijgen. En de situatie wordt catastrofaal en kan zoals vooropgesteld door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties een gevaar zijn voor de wereldvrede. De meeste besmette personen zijn jong, seksueel actief, maar vooral socio-economisch onvervangbaar. Enkele cijfers : Zuid-Afrika had eind 1999 tussen 3.400.000 en 5.000.000 volwassenen, 20% van de totale volwassen bevolking, die besmet waren, dat is bijna evenveel als er inwoners zijn in Vlaanderen. In Zimbabwe 25%, Botswana 35%, Rwanda 20%. In vele landen is de levensverwachting reeds gedaald tot onder de 40 jaar, een cijfer dat wij sinds de middeleeuwen niet meer gekend hebben. Een jongen die nu 15 jaar is in Botswana heeft 90% kans om ooit besmet te raken en aan aids te overlijden. Eén van de grote problemen is dat wanneer men besmet raakt door HIV, men dit meestal niet merkt en gedurende jaren misschien niet ziek is, maar wel het virus kan overdragen aan anderen. Gezien de vele landen waar nu een zeer groot percentage volwassenen besmet is de epidemie pas is ontstaan de laatste 5 jaar, is de realiteit van aids nog niet tastbaar, wat preventieve boodschappen sterk bemoeilijkt. Nochtans is aids zeker niet alleen een Afrikaans probleem. Indië dat meer inwoners telt dan heel Afrika, heeft reeds 0,7% van zijn volwassen bevolking dat besmet is of bijna 4.000.000 mensen. Het hoogste percentage seropositieve volwassenen in Azië vindt men in Cambodja (4%), Birma (2%) en Thailand (2%). Zuid-Amerika, Centraal-Amerika en de Caraïben hebben percentages die soms 0,5 à 1% bereiken, wat wijst op een pre-epidemische toestand. In Europa is het vooral de situatie in de landen van het voormalige GOS die leidt tot een zekere ongerustheid. Het instorten van de economie, gewapende conflicten, het verdwijnen van de gezondheidszorgvoorzieningen, prostitutie, intraveneus druggebruik, tuberculose, maken de weg vrij voor een explosieve cocktail. Wat kan men doen ? Zeker niet het probleem reduceren tot een strijd tegen de farmaceutische firma’s om de prijs van de aidsremmende middelen te doen dalen. Zelfs indien de prijs met 90% zou dalen, dan nog zou een jaarlijkse behandeling op 500-1000 dollar komen per persoon, per jaar en levenslang ! Met een gemiddeld inkomen van minder dan 1 dollar per persoon per dag is dit niet realistisch. Indien men toch overgaat tot doeltreffende antiretrovirale behandeling zullen de budgetten voor de volksgezondheid van die landen snel volledig opgebruikt worden, waardoor ook niet besmette personen de meest elementaire preventieve en curatieve zorgen niet meer zullen krijgen. Uiteindelijk zullen al die landen alle vertrouwen in een Westerse oplossing, als er maar een Westerse oplossing is, voor het aidsprobleem verliezen, wanneer zij het falen van de Westerse medicatie zullen vaststellen. Wanneer de miljoenen mensen die nu besmet zijn en nog niet ziek zijn, daadwerkelijk zichtbaar ziek zullen worden riskeren wij taferelen en oplossingen te zien die de Holocaust, de Killing Fields van Cambodja en de genocide van Rwanda in horror en omvang zullen overtreffen. Een voorbode is misschien reeds de beslissing van de koning van een kleine Zuidafrikaanse staat om alle seropositieven in kampen op te sluiten. Een ineengestort Afrika zal de prooi worden van krijgsheren die voor grote internationale bedrijven de rijkdommen van de bodem zullen leegplunderen. Indien we niet oppassen zal hetzelfde scenario binnen 5 à 10 jaar toepasbaar worden op Indië, Rusland… Neen, medicamenten zullen het aidsprobleem niet oplossen. Maar prioritair zal enorm moeten geïnvesteerd worden om de schandalige armoede te bestrijden waarin deze landen leven. Dit is de enige hoop om op lange termijn de aidsepidemie te overmeesteren. Naast het kwijtschelden van de schulden van de meest getroffen landen, moet er een totaal wapenembargo uitgeroepen worden in het voordeel van deze landen en deze volledig demilitariseren. Het vrijgekomen geld moet volledig aangewend worden om partenariaten te financieren. Hier komt mijn kreet en pleidooi : laten wij als rijke Vlaanderen en België, met een grote ervaring in Sub-Saharisch Afrika, mee instappen in partenariaten en op internationaal vlak het voortouw nemen. Laten wij als land de basis leggen voor een soort Marshallplan voor aids en ontwikkeling, als wij willen voorkomen dat anderen de eerste medische oorlog ontketenen : AIDS storm. Laten wij de 0,7% norm voor ontwikkelingssamenwerking respecteren. Nog even dit : voor zijn strijd tegen een ziekte die de wereldvrede bedreigt, moet Peter Piot met UNAIDS het stellen met een budget dat kleiner is dan wat de Belgen jaarlijks uitgeven aan slaappillen. Bravo Peter. Slaap wel België. Dr. Tijl Jonckheer Augustus 2000 (gepubliceerd als vrije tribune in De Morgen) |
